Bezpieczeństwo przeciwpożarowe - drogi ewakuacyjne

Artykuł ten jest adresowany zarówno do właścicieli firm, jak i pracowników, gdyż ci pierwsi odpowiadają za bezpieczeństwo przeciwpożarowe w swoich firmach, drudzy zaś są obowiązani znać zasady ewakuacji i stosować się do nich. Podstawą bezpiecznej ewakuacji w razie pożaru są właściwie zorganizowane i utrzymane drogi ewakuacyjne. Ich zapewnienie spoczywa na właścicielu, zarządcy lub użytkowniku obiektu. W określonych obiektach istnieje również obowiązek praktycznego sprawdzania organizacji oraz warunków ewakuacji, co do zasady co najmniej raz na 2 lata, a w niektórych przypadkach częściej.

Długość drogi ewakuacyjnej

Długość drogi ewakuacyjnej składa się z długości przejścia oraz długości dojścia. Przejście ewakuacyjne to odcinek od miejsca przebywania człowieka w pomieszczeniu do wyjścia na drogę ewakuacyjną. Dojście ewakuacyjne to natomiast odcinek od wyjścia z pomieszczenia do wyjścia do innej strefy pożarowej albo na zewnątrz budynku. W praktyce długość dojścia nie może być oceniana według jednej uniwersalnej wartości, ponieważ zależy od rodzaju strefy pożarowej oraz od tego, czy z danego miejsca przewidziano jeden kierunek ewakuacji, czy więcej niż jeden. Z tego względu przy ocenie konkretnego budynku zawsze trzeba odnieść się do jego przeznaczenia i układu funkcjonalnego.

Jeżeli korytarz stanowiący drogę ewakuacyjną jest zbyt długi, nie zawsze oznacza to konieczność radykalnej przebudowy całego obiektu, ale rozwiązanie musi odpowiadać aktualnym wymaganiom. W strefach pożarowych ZL korytarze stanowiące drogę ewakuacyjną powinny być dzielone na odcinki nie dłuższe niż 50 m, przy użyciu przegród z drzwiami dymoszczelnymi lub innych urządzeń technicznych zapobiegających rozprzestrzenianiu się dymu. Wymogu tego nie stosuje się wtedy, gdy na korytarzu zastosowano rozwiązania techniczno-budowlane zabezpieczające przed zadymieniem.

Szerokość drogi ewakuacyjnej

Szerokość drogi ewakuacyjnej oblicza się proporcjonalnie do liczby osób mogących jednocześnie przebywać na danej kondygnacji, przyjmując co najmniej 0,6 m na 100 osób, jednak nie mniej niż 1,4 m. Dopuszcza się zmniejszenie tej szerokości do 1,2 m, jeżeli droga jest przeznaczona do ewakuacji nie więcej niż 20 osób. Oznacza to, że nawet jeśli z przeliczenia wychodzi wartość mniejsza, trzeba zachować minimalną szerokość wynikającą z przepisów.

Jeżeli szerokość korytarza jest zbyt mała i nie ma możliwości jej zwiększenia, sytuacja rzeczywiście staje się trudna. W budynkach istniejących nie zawsze da się osiągnąć pełną zgodność z wymaganiami techniczno-budowlanymi wyłącznie przez roboty budowlane. W takich przypadkach można rozważać rozwiązania zamienne, ale tylko na podstawie ekspertyzy technicznej sporządzonej przez uprawnionych specjalistów i uzgodnionej z właściwym miejscowo komendantem wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej. Rozwiązania takie muszą zapewniać niepogorszenie warunków ochrony przeciwpożarowej.

Wysokość drogi ewakuacyjnej

Minimalna wysokość drogi ewakuacyjnej powinna wynosić co najmniej 2,2 m. Dopuszcza się lokalne obniżenie do 2,0 m, jednak tylko na odcinku nie dłuższym niż 1,5 m na każde 10 m długości drogi ewakuacyjnej. Ma to znaczenie zwłaszcza w budynkach modernizowanych, gdzie problemem bywają podwieszone sufity, belki lub instalacje.

Drzwi na drodze ewakuacyjnej są równie ważne jak same korytarze. Ich szerokość oblicza się proporcjonalnie do liczby osób, do których ewakuacji są przeznaczone, przyjmując co najmniej 0,6 m na 100 osób, przy czym najmniejsza szerokość drzwi powinna wynosić 0,9 m w świetle ościeżnicy. W przypadku drzwi służących do ewakuacji nie więcej niż 3 osób dopuszcza się szerokość 0,8 m. Minimalna wysokość takich drzwi wynosi 2,0 m.

Nie wszystkie drzwi na drodze ewakuacyjnej muszą otwierać się w kierunku ucieczki. Taki obowiązek dotyczy określonych przypadków, między innymi pomieszczeń przeznaczonych do jednoczesnego przebywania ponad 50 osób, pomieszczeń zagrożonych wybuchem oraz pomieszczeń przeznaczonych dla ponad 6 osób o ograniczonej zdolności poruszania się. Nie każde drzwi na drodze ewakuacyjnej muszą też mieć odporność ogniową. Taka odporność jest wymagana tam, gdzie wynika to z funkcji przegrody lub wymagań wydzielenia pożarowego. Trzeba natomiast zapewnić możliwość ręcznego otwierania drzwi służących do ewakuacji.

Warto pamiętać także o dodatkowych wymaganiach dla szczególnych typów drzwi. Drzwi obrotowe i podnoszone nie mogą służyć do celów ewakuacji. Drzwi rozsuwane są dopuszczalne, ale tylko wtedy, gdy ich konstrukcja zapewnia automatyczne i ręczne otwieranie bez możliwości blokowania oraz spełnia pozostałe wymagania określone w przepisach. W pomieszczeniach, w których może jednocześnie przebywać więcej niż 300 osób, drzwi stanowiące wyjście ewakuacyjne oraz drzwi na drodze ewakuacyjnej z takiego pomieszczenia powinny być wyposażone w urządzenia przeciwpaniczne.

Schody i klatki chodowe na drodze ewakuacyjnej

Klatki schodowe odgrywają szczególną rolę w ewakuacji, ale ich wymagania zależą od rodzaju i wysokości budynku. W określonych strefach pożarowych klatki schodowe przeznaczone do ewakuacji powinny być obudowane, zamykane drzwiami dymoszczelnymi oraz wyposażone w urządzenia zapobiegające zadymieniu lub służące do usuwania dymu, uruchamiane samoczynnie za pomocą systemu wykrywania dymu. W budynkach wysokich i wysokościowych trzeba zapewnić możliwość ewakuacji do co najmniej dwóch odpowiednio zabezpieczonych klatek schodowych.

Jeśli chodzi o parametry schodów, to na drogach ewakuacyjnych zabronione jest stosowanie spoczników ze stopniami oraz schodów ze stopniami zabiegowymi, jeżeli schody te są jedyną drogą ewakuacyjną. Dopuszcza się natomiast stosowanie schodów wachlarzowych, pod warunkiem zachowania wymaganej minimalnej szerokości stopni. Miejsca, w których zastosowano pochylnie lub stopnie umożliwiające pokonanie różnicy poziomów, powinny być wyraźnie oznakowane.

Nie należy korzystać z typowych dźwigów osobowych podczas ewakuacji, chyba że dany budynek został wyposażony w specjalne rozwiązania przewidziane do celów ratowniczych albo szczególnego trybu ewakuacji. Zasadą praktyczną w zwykłych warunkach pożaru pozostaje więc ewakuacja schodami i wyznaczonymi drogami ewakuacyjnymi.

Użytkowanie dróg ewakuacyjnych

Na koniec jeszcze kilka informacji dotyczących sposobu użytkowania dróg ewakuacyjnych. Oświetlenie ewakuacyjne powinno być stosowane tam, gdzie wymagają tego przepisy techniczno-budowlane i gdzie zanik zasilania mógłby spowodować zagrożenie dla ludzi. Jego szczegółowe parametry zależą od rodzaju obiektu, projektu i odpowiednich norm technicznych. Równie ważne jest oznakowanie – drogi i wyjścia ewakuacyjne oraz miejsca usytuowania urządzeń przeciwpożarowych powinny być oznakowane znakami zgodnymi z Polskimi Normami w sposób zapewniający przekazanie informacji niezbędnych do ewakuacji.

Drogi ewakuacyjne muszą być wolne od wszelkich elementów zmniejszających ich wymagane wymiary. Niedopuszczalne jest lokalizowanie elementów wystroju wnętrz, instalacji i urządzeń w sposób zmniejszający wymiary drogi ewakuacyjnej poniżej wartości wymaganych w przepisach techniczno-budowlanych. W praktyce oznacza to, że ustawianie na korytarzach dystrybutorów wody, kserokopiarek, szaf czy innych przedmiotów może naruszać przepisy, jeśli ogranicza szerokość lub funkcję drogi ewakuacyjnej.

Wszystkie zmiany mające na celu doprowadzenie dróg ewakuacyjnych do stanu wymaganego przez przepisy lub poprawienie ich stanu na tyle, na ile jest to możliwe, należy przeprowadzać przy pomocy fachowców. W przypadkach szczególnie uzasadnionych możliwe jest zastosowanie rozwiązań zamiennych, ale wyłącznie na podstawie ekspertyzy technicznej i właściwych uzgodnień. Brak spełnienia wymagań ewakuacyjnych może skutkować uznaniem budynku za zagrażający życiu ludzi, a także prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych, finansowych i organizacyjnych.

O bezpieczeństwie pożarowym więcej przeczytasz również w tym artykule.