Czy muszę zgłaszać pracodawcy, jakie biorę leki? 

Pytanie czy muszę zgłaszać pracodawcy jakie biorę leki pojawia się często zarówno po stronie pracowników, jak i pracodawców oraz specjalistów BHP. Wiele leków może wpływać na percepcję, koncentrację czy czas reakcji, a więc na bezpieczeństwo pracy. Jednocześnie dane o zdrowiu są jedną z najbardziej chronionych kategorii danych osobowych.

Poniższy artykuł wyjaśnia, co mówi prawo, jakie obowiązki ma pracownik, jakie działania może podjąć pracodawca oraz jaką rolę odgrywa medycyna pracy.

Jak leki wpływają na zdolność do pracy?

„O zdolności do wykonywania pracy pracownika przyjmującego leki zawierające takie substancje (…) powinien decydować lekarz, który je przepisuje. W zależności od wykonywanej przez niego pracy, może on być czasowo niezdolny do jej wykonywania.”

Oznacza to, że:

• to lekarz prowadzący ocenia, czy lek wpływa na wykonywanie obowiązków,

• pracownik ma obowiązek stawić się do pracy w stanie umożliwiającym bezpieczne wykonywanie zadań,

• jeśli lek obniża koncentrację, wydłuża czas reakcji lub wpływa na percepcję, pracownik może być uznany za czasowo niezdolnego do pracy.
  

Są jednak substancje, które są składnikiem wielu leków, które mogą wpływać na zdolności percepcyjne. Leki wpływające na obniżoną zdolność do pracy obejmują m.in. leki nasenne, przeciwdepresyjne, przeciwpsychotyczne, niektóre leki przeciwbólowe i uspokajające, które mogą powodować senność, zawroty głowy, zaburzenia koncentracji i spowolnienie reakcji. Z kolei leki psychostymulujące (np. na ADHD), jak metylofenidat, mogą wpływać na poprawę zdolności do pracy, ale ich używanie powinno być ściśle kontrolowane. 

Czy muszę zgłaszać pracodawcy, jakie biorę leki?

Nie — pracodawca nie ma prawa żądać informacji o lekach lub chorobie.

Zasada ta wynika z kilku źródeł prawnych:

1. Kodeks pracy (art. 22¹ k.p.)

Reguluje, jakie dane pracodawca może pozyskiwać od kandydata i pracownika.
W katalogu dopuszczalnych danych nie ma informacji o stanie zdrowia ani o lekach.

Pracodawca może żądać dodatkowych danych tylko wtedy, gdy wynika to z przepisu prawa (art. 22¹ §4 k.p.). Informacja o lekach nie należy do tej kategorii.

2. Ustawa o prawach pacjenta (art. 13)

Pracownik ma prawo do tajemnicy informacji o swoim stanie zdrowia.
Tajemnica jest:

• nieograniczona w czasie,

• obowiązuje w każdej formie (ustnej, pisemnej, elektronicznej),

• dotyczy wszelkich informacji medycznych.
  

3. RODO (art. 9 ust. 1)

Dane dotyczące zdrowia są danymi szczególnej kategorii - ich przetwarzanie przez pracodawcę jest co do zasady zakazane.

Pracodawca może je przetwarzać wyłącznie w określonych sytuacjach, np.:

• za wyraźną zgodą pracownika (art. 22¹b k.p. - tylko jeśli inicjatywa pochodzi od pracownika),
  

• gdy jest to niezbędne do realizacji obowiązków z zakresu prawa pracy (np. BHP),
  

• na potrzeby medycyny pracy (art. 9 ust. 2 RODO).
  
  

Pracownik nie musi informować o chorobie ani o lekach - ale… musi być zdolny do pracy

Brak obowiązku ujawniania leków =? prawo do pracy w stanie niezdolności.

Pracownik:

• nie musi mówić pracodawcy, że choruje,

• nie musi ujawniać leków,

• ale ma obowiązek przestrzegać przepisów BHP i stawiać się w pracy w stanie umożliwiającym wykonywanie powierzonych obowiązków (art. 100 §2 k.p.).

Jeśli lek wpływa na koncentrację, czas reakcji lub inne zdolności - pracownik ma obowiązek:

• poinformować lekarza medycyny pracy,

• albo nie podejmować pracy, jeśli stan zdrowia na to nie pozwala.
  

Jak pracodawca może reagować?

1. Niedopuszczenie pracownika do pracy

Pracodawca jest zobowiązany do zapewnienia bezpiecznych warunków pracy (art. 207 §2 k.p.). Jeśli zachowanie pracownika wskazuje na niezdolność do pracy (np. objawy uboczne leków), pracodawca może:

• odmówić dopuszczenia do wykonywania zadań,
  

• skierować do medycyny pracy.
  

2. Konsultacja z medycyną pracy

RODO pozwala na przetwarzanie danych zdrowotnych, gdy jest to „niezbędne do oceny zdolności pracownika do pracy” — ale te dane mogą przetwarzać wyłącznie podmioty uprawnione (lekarz, jednostki służby zdrowia).

Pracodawca nie może pytać o diagnozę — może poprosić jedynie o orzeczenie o zdolności do pracy.

Leki a badania profilaktyczne

• pracownik ma obowiązek poinformować lekarza medycyny pracy o stanie zdrowia i okolicznościach istotnych dla zdolności do pracy,

• nie musi natomiast ujawniać tych informacji pracodawcy.
  
  

Jeżeli pracownik nie przekaże lekarzowi medycyny pracy istotnych informacji (np. przyjmowania leków wpływających na percepcję), może to zostać uznane za naruszenie obowiązków w zakresie BHP, co - w skrajnych przypadkach - może prowadzić nawet do zwolnienia dyscyplinarnego (art. 52 k.p.).

Czerwone flagi – kiedy pracodawca musi reagować

Na podstawie art. 207 §2 k.p. pracodawca musi interweniować, gdy:

• zachowanie pracownika wskazuje, że może stanowić zagrożenie dla siebie lub innych,

• praca wymaga pełnej sprawności psychofizycznej,

• występują objawy sugerujące, że pracownik jest niezdolny do bezpiecznego wykonywania obowiązków.

Pracodawca nie ustala przyczyny — reaguje na skutek (czyli stan niezdolności).

Podsumowanie

Pytanie czy muszę zgłaszać pracodawcy jakie biorę leki ma jednoznaczną odpowiedź:

Nie - nie ma takiego obowiązku.

Ale:

• pracownik musi być zdolny do pracy,

• lekarz decyduje o wpływie leków na zdolność do jej wykonywania,

• pracodawca musi reagować, gdy istnieje ryzyko dla bezpieczeństwa,

• kluczową rolę odgrywa medycyna pracy, nie pracodawca.

To jasne połączenie ochrony prywatności i obowiązków wynikających z BHP