Pracownik pod wpływem alkoholu w czasie pracy: co zrobić?

Artykuł 17 ustawy dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi określa, że kierownik zakładu pracy lub osoba przez niego upoważniona mają obowiązek niedopuszczenia do pracy pracownika, jeżeli zachodzi uzasadnione podejrzenie, że stawił się on do pracy w stanie po użyciu alkoholu albo spożywał alkohol w czasie pracy.

W tym artykule przyjrzymy się przepisom prawnym, które regulują te kwestie.

Pracownik pod wpływem alkoholu w pracy

Nowy przepis z art. 221d  § 1 Kodeksu pracy mówi o obowiązku pracodawcy, który nie może dopuścić do pracy pracownika, jeżeli kontrola trzeźwości wykaże obecność alkoholu w organizmie pracownika wskazującą na stan po użyciu alkoholu albo stan nietrzeźwości w rozumieniu art. 46 ust. 2 albo 3 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi albo zachodzi uzasadnione podejrzenie, że pracownik stawił się do pracy w stanie po użyciu alkoholu albo w stanie nietrzeźwości lub spożywał alkohol w czasie pracy.

O stanie po użyciu alkoholu mówimy wtedy, gdy ilość alkoholu w organizmie

wynosi lub prowadzi do:

1) stężenia we krwi od 0,2‰ do 0,5‰ alkoholu albo 

2) obecności w wydychanym powietrzu od 0,1 mg do 0,25 mg alkoholu w 1 dm3. 

Stan nietrzeźwości zachodzi natomiast, gdy zawartość alkoholu w organizmie wynosi lub prowadzi do:

1) stężenia we krwi powyżej 0,5‰ alkoholu albo 

2) obecności w wydychanym powietrzu powyżej 0,25 mg alkoholu w 1 dm3. 

Pracodawca nie może także zezwolić na pracę pracownika, który jest pod wpływem środka działającego podobnie do alkoholu (albo zachodzi realne i uzasadnione podejrzenie użycia go przez pracownika przed pracą lub w jej trakcie).

Pracownik pod wpływem alkoholu - co może zrobić pracodawca?

Powołując się na aktualne (stan prawny na wrzesień 2024r.) przepisy Kodeksu pracy, nietrzeźwość pracownika może być sprawdzona na dwa sposoby: 

1) w razie uzasadnionego podejrzenia, że pracownik stawił się do pracy pod wpływem alkoholu albo pił alkohol w pracy (np. zatacza się) – badanie trzeźwości będzie mogła przeprowadzić policja (dotyczy to wszystkich pracowników), 

2) w przypadku określonych w przepisach wewnątrzzakładowych kategorii pracowników, pracodawca będzie mógł przeprowadzić samodzielną, prewencyjną kontrolę trzeźwości nawet gdy pracownik nie okazuje oznak bycia pod wpływem alkoholu. 

Te same zasady mają zastosowanie w przypadku, gdy pracownik jest pod wpływem środków działających podobnie do alkoholu tj. tzw. narkotyków.

Pracodawca powinien poinformować swoich pracowników (w układzie zbiorowym pracy, regulaminie lub obwieszczeniu) o warunkach, zasadach, grupie pracowników/stanowisk oraz  częstotliwości wykonywania kontroli trzeźwości pracowników. Informacja taka musi zostać przekazana z minimum 2-tygodniowym wyprzedzeniem przed planowaną kontrolą.

Odpowiedzialność pracodawcy 

Odpowiedzialność za stan trzeźwości pracowników spoczywa nie tylko na samym zatrudnionym, ale również na pracodawcy. Zgodnie z art. 207 Kodeksu pracy to pracodawca ma obowiązek zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy, co oznacza m.in. niedopuszczenie do wykonywania obowiązków osoby znajdującej się pod wpływem alkoholu. Jeżeli przedsiębiorca zignoruje sygnały lub dopuści pracownika do pracy mimo podejrzeń, może ponosić konsekwencje administracyjne, cywilne, a nawet karne - zwłaszcza w przypadku wypadku przy pracy. Właściwe reagowanie, dokumentowanie zdarzeń oraz korzystanie z certyfikowanych urządzeń do kontroli trzeźwości jest więc elementem realnej ochrony interesów firmy.

Branże szczególnie narażone na ryzyko

W niektórych branżach kontrola trzeźwości nie jest jedynie dobrą praktyką, lecz standardem organizacyjnym, a czasem wręcz obowiązkiem wynikającym z przepisów. Dotyczy to przede wszystkim zawodów, w których nawet niewielkie zaburzenia koncentracji mogą prowadzić do poważnych zagrożeń. Regularne lub obowiązkowe badania trzeźwości są powszechne m.in. w transporcie drogowym i kolejowym, energetyce, górnictwie, przemyśle ciężkim, budownictwie, w służbach mundurowych, w sektorze ochroniarskim, sektorze chemicznym oraz wśród operatorów maszyn i urządzeń. W wielu z tych obszarów wymagania dotyczące trzeźwości wynikają z ustaw branżowych, przepisów BHP, a także wewnętrznych regulaminów bezpieczeństwa.

Firmy zatrudniające pracowników w zawodach o podwyższonym ryzyku coraz częściej wdrażają własne procedury prewencyjnych kontroli - zgodnie z nowelizacją Kodeksu pracy z 2023 roku. Odpowiednio opisane zasady badania oraz stosowanie certyfikowanych urządzeń nie tylko chronią zakład pracy przed konsekwencjami prawnymi, ale także stanowią dowód, że pracodawca podejmuje działania w dobrej wierze i zgodnie z przepisami. W efekcie regularne kontrole trzeźwości w tych branżach traktowane są nie jako forma restrykcji, lecz jako narzędzie minimalizujące ryzyko zdarzeń, które mogą zagrozić życiu pracowników i bezpieczeństwu całej organizacji.

Pracownik pod wpływem alkoholu - zasady pomiaru

Podczas pomiaru ważne jest, by ustnik był wymieniany każdorazowo po użyciu i był otwierany w obecności pracownika/osoby badanej. Badania alkomatem nie wykonuje się przed upływem 15 minut od chwili zakończenia spożywania alkoholu.

Zgodnie z art. 221d  § 8 Kodeksu pracy, gdy wynik badania policji nie wskazuje na stan po użyciu alkoholu albo stan nietrzeźwości pracownika, okres niedopuszczenia pracownika do pracy jest okresem usprawiedliwionej nieobecności w pracy, za który pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Jeśli badanie przeprowadzone przez policję stwierdzi i/lub potwierdzi nietrzeźwość pracownika, decyzja o zakwalifikowaniu okresu absencji w pracy należy do pracodawcy – może uznać ją za nieobecność usprawiedliwioną (z wynagrodzeniem lub bez), albo nieobecność nieusprawiedliwioną (bez wynagrodzenia).

Ponadto pracodawca może zastosować sankcje:
- kara porządkowa (upomnienie, nagana lub kara pieniężna);
- zwolnienie dyscyplinarne.

Pracodawca, który podejrzewa, że pracownik jest pod wpływem alkoholu w czasie pracy, ma obowiązek niedopuszczenia go do pracy. Takie podejrzenie może być uzasadnione m.in. chwiejnym chodem pracownika, zapachem alkoholu z jego ust czy bełkotliwą mową.

Obowiązkiem pracodawcy jest poinformowanie pracownika (w dowolnej formie), że nie zezwala na jego pracę ze względu na stan nietrzeźwości. A jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o prawach pracownika i pracodawcy, zerknij do tego artykułu.

Badanie trzeźwości alkomatem i odmowa pracownika

Pracodawca ma prawo przeprowadzić kontrolę trzeźwości alkomatem, jeśli uzasadniają to okoliczności - na przykład podejrzenie, że pracownik znajduje się pod wpływem alkoholu lub środków działających podobnie. Badanie powinno być wykonane w sposób nienaruszający godności pracownika oraz z użyciem urządzenia spełniającego wymagania techniczne. Pracownik co do zasady powinien poddać się badaniu, jednak ma prawo odmówić, jeśli uważa, że kontrola narusza jego dobra osobiste lub została przeprowadzona niezgodnie z procedurą.

Odmowa nie wstrzymuje jednak dalszych działań - w takiej sytuacji pracodawca może wezwać policję, która ma uprawnienia do przeprowadzenia badania zewnętrznego lub pobrania krwi. Trzeba pamiętać, że zarówno pozytywny wynik badania, jak i nieuzasadniona odmowa jego wykonania mogą skutkować poważnymi konsekwencjami służbowymi, takimi jak odsunięcie od pracy, nałożenie kary porządkowej, a nawet rozwiązanie umowy w trybie dyscyplinarnym.

Źródło: www.ksiegowosc.infor.pl