Pyły w środowisku pracy

05.11.2021
Pyły w środowisku pracy

Pyły to jeden z czynników powszechnie występujących w środowisku pracy. Mamy z nimi do czynienia w wielu gałęziach przemysłu takich jak górnictwo, odlewnictwo, produkcja materiałów budowlanych, przemysł drzewny, chemiczny, szklarski, papierniczy, lakierniczy czy przetwórstwo zbożowe.

Pyły składają się z drobnych cząstek suchej materii stałej. W praktyce mogą to być wszelkiego rodzaju mgły, dymy, mgiełki aerozole i wszystkie pyłki unoszące się w powietrzu i osadzające na powierzchniach. Źródłami ich emisji są procesy technologiczne takie jak mielenie, kruszenie, przesiewanie. Pyły powstają też w trakcie obróbki mechanicznej przy użyciu pilarki, frezarki, tokarki, strugarki czy szlifierki.

Pyły należą do czynników fizycznych szkodliwych, a w przypadku pyłów łatwopalnych stają się czynnikiem niebezpiecznym.

W zależności od sposobu działania na organizm ludzki pyły możemy podzielić na:
  • Pylicotwórcze, które powodują trwałe uszkodzenie pęcherzyków płucnych, zwłóknienia tkanki płucnej, a w konsekwencji pylicę płuc. Do grupy tej zalicza się m.in. dwutlenek krzemu, piasek, kwarc, azbest, pyły ceramiczne oraz włókna szklane.

  • Drażniące, które mają własności drażniące poszczególne przede wszystkim błony śluzowe. Zalicza się do nich cząstki węgla, żelaza, szkła czy aluminium.

  • Alergizujące, czyli powodujące wystąpienie schorzeń na tle alergicznym, do których zalicza się np. pyły pochodzące z bawełny, lnu, drewna oraz pyły  miedzi, cynku czy chromu.

  • Toksyczne, czyli pyły związków chemicznych rozpuszczalne w płynach ustrojowych, będące przyczyną zatruć organizmu. Przykładem takich substancji mogą być związki ołowiu, manganu, niklu. Pyły należące do tej grupy mogą mieć również działanie rakotwórcze i mutagenne.

  • Rakotwórcze, a więc mogące być przyczyną powstawania chorób nowotworowych. Do grupy tej zaliczane są wszystkie gatunki azbestu, oraz pyły drewna twardego takie jak buk i dąb.

  • Radioaktywne, czyli pyły zawierające pierwiastki promieniotwórcze.

Najczęściej spotykanym schorzeniem spowodowanym narażeniem na kontakt z pyłem jest pylica płuc. Jest to przewlekła choroba układu oddechowego. Typowe jej objawy choroby to:

  • duszność i kaszel,

  • odkrztuszanie śluzowej lub śluzowo-ropnej wydzieliny,

  • przewlekłe stany gorączkowe,

  • niewydolność oddechowa,

  • niewydolność serca,

  • przewlekłe zapalenie oskrzeli i rozedma płuc,

  • rzadziej palce pałeczkowate (stan zapalny tkanek miękkich na końcach palców, powodujący zmiany kształtów palców i paznokci).

Poza wymienionymi wcześniej pyłami, mamy jeszcze pyły palne i wybuchowe. Są one głównie pochodzenia organicznego, np. pyły drewna czy węgla. Jednak przy odpowiednim rozdrobnieniu i stężeniu w powietrzu oraz źródle zapłonu, atmosfery palne i wybuchowe może tworzyć większość pyłów przemysłowych. Dotyczy to nawet pyłów powstałych w procesach obróbki ziaren zbóż, produkcji cukru i pasz rolniczych.

Zapylenie w środowisku pracy

Szkodliwość pyłów zależy od kilku czynników. Są to:

  • skład pyłu,

  • wielkość cząstek (im mniejsze cząstki, tym dłużej wydalamy je z organizmu, jednak czasami ich wydalenie jest w ogóle niemożliwe),

  • stężenie w powietrzu,

  • czas ekspozycji.

Zgodnie z Kodeksem pracy na wszystkich stanowiskach pracy należy przeprowadzić działania polegające na ograniczaniu bądź eliminacji ryzyka zawodowego wynikającego z narażenia na czynniki szkodliwe (w naszym wypadku będą to pyły). Podstawą do tych działań jest wykonanie pomiarów środowiska pracy polegające na:

  • określeniu rodzaju, stężenia oraz innych podstawowych parametrów pyłów,

  • dokonaniu oceny narażenia pracowników na szkodliwe działanie pyłów,

  • przeprowadzeniu oceny ryzyka zawodowego pracowników narażonych na szkodliwe działanie pyłów.

Obowiązek dokonywania badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy spoczywa na pracodawcy, który  przeprowadza je na swój koszt. Ich wyniki należy rejestrować i przechowywać oraz udostępniać pracownikom.


Na podstawie uzyskanych wyników, przy uwzględnieniu dopuszczalnych wartości narażenia dla konkretnych rodzajów pyłów, podejmowane są kroki mające na celu wprowadzenie odpowiednich środków ochrony zbiorowej i indywidualnej, chroniącej przed zapyleniem.

W przypadku środków ochrony zbiorowej, zapobieganie skutkom narażenia na działanie pyłów odbywa się poprzez:

  • hermetyzacja procesów produkcyjnych,

  • stosowanie instalacji odpylających, urządzeń odciągowych miejscowych, oraz wentylacja mechaniczna,

  • stosowanie rozwiązań chroniących przed pożarem i wybuchem takich jak np. uziemienia czy czujniki ograniczające ryzyko przegrzania mechanicznych elementów urządzeń,

  • stosowanie systemów zwilżania obrabianych materiałów,

  • sprzątanie maszyn i ich otoczenia przy pomocy odkurzaczy przemysłowych, zamiatanie i wycieranie powierzchni na mokro.

Przy okazji eliminacja z powietrza pyłów i kurzu pozytywnie wpływa na działanie maszyn znajdujących się w zakładach produkcyjnych.

Systemy odpylania 1

Systemy odpylania 2

Systemy odpylania 3

Systemy odpylania

Kolektor pyłu i dymu

Dust collector / extraction

Odkurzacz przemysłowy do usuwania pyłów i zanieczyszczeń poprodukcyjnych

Odkurzacz przemysłowy do usuwania pyłów przemysłowych

W przypadku indywidualnych środków ochrony stosujemy:

  • maski przeciwpyłowe i przeciwpyłowe z pochłaniaczami,

  • gogle przeciwpyłowe i osłony twarzy,

  • kaptury powietrzne przeciwpyłowe,

  • kombinezony pyłoszczelne,

  • regularne pranie odzieży roboczej (nie powinno się jej strzepywać).

Ponadto należy pamiętać o regularnych badaniach lekarskich.

Maska przeciwpyłowa i gogle

Maska przeciwpyłowa z pochłaniaczem i osłona twarzy

Maska przeciwpyłowa z pochłaniaczem i osłona twarzy

Maska przeciwpyłowa i gogle ochronne

Maska przeciwpyłowa z pochłaniaczem

Maska przeciwpyłowa z pochłaniaczem i przeciwpyłowa ochrona twarzy

Poliuretanowa osłona twarzy

Kaptury powietrzne przeciwpyłowe

Kombinezon pyłoszczelny

Poliuretanowa przeciwpyłowa osłona twarzy

Kaptury powietrzne przeciwpyłowe

Kombinezony pyłoszczelne

Artykuł został napisany w oparciu o następujące akty prawne:

  • Rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 4 listopada 2021 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. 2021 poz. 2088)

  • Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. 2018 poz. 1286z późn. zm.)

  • Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. 2009 nr 105 poz. 869 t.j.)

Skontaktuj się z nami

BEZPŁATNY TEST - zamów wybrane szkolenie