Drgania mechaniczne w środowisku pracy - Szkolenia BHP online - kurs BHP e-learning przez internet

Drgania mechaniczne w środowisku pracy

22.10.2021

Drgania (wibracje) to jeden z czynników fizycznych szkodliwych występujących w środowisku pracy.
Wyróżniamy dwa rodzaje drgań: mechaniczne i elektryczne. Niniejsze omówienie skupia się na kwestiach dotyczących drgań mechanicznych.


Drgania mechaniczne jako czynnik występujący w środowisku pracy, to drgania akustyczne o niskich częstotliwościach rozprzestrzeniające się w ośrodkach stałych i przekazywane do organizmu ludzkiego przez określoną część ciała będącą w bezpośrednim kontakcie ze źródłem drgań.
Jednostką miary drgań mechanicznych jest Hz (Herc).

Drgania mechaniczne

Drgania mechaniczne są bardzo często czynnikiem celowo wprowadzanym przez konstruktorów do maszyn czy urządzeń jako niezbędny element związany z realizacją procesów technologicznych.
Z tego rodzaju technologiami mamy najczęściej do czynienia w przemyśle maszynowym, hutniczym, stoczniowym, przetwórczym a także w leśnictwie, rolnictwie, kamieniarstwie, górnictwie i budownictwie.
Przykładami maszyn i urządzeń, w przypadku których drgania są jednym z elementów gwarantujących ich prawidłowe i skuteczne funkcjonowanie, są maszyny i urządzenia do wibrorozdrabniania, wibroseparacji, wibracyjnego zagęszczania materiałów, oczyszczania, mielenia i przesiewania wibracyjnego, a także do kruszenia materiałów, wiercenia, ubijania, drążenia i szlifowania.

Niezamierzonym, ubocznym skutkiem rozwiązań przewidujących wykorzystanie drgań w procesach technologicznych, są problemy zdrowotne, dotykające pracowników zatrudnionych na stanowiskach gdzie takie drgania występują.

Problemy te mają swoje źródło w zjawisku rezonansu mechanicznego. W skrócie zjawisko to polega na przekazywaniu drgań pomiędzy ciałami o tej samej częstotliwości. W tym przypadku będzie to przekazywanie drgań maszyny lub urządzenia na organizm ludzki. Narządy, mięśnie i inne tkanki, oraz płyn otrzewnowy, powietrze i gazy znajdujące się w narządach mają zdolność tłumienia drgań rezonansowych, ale gdy ta zdolność przestaje być wystarczająca, dochodzi w organizmie człowieka do wewnętrznych obrażeń mechanicznych. Wzmaga ten proces wysiłek fizyczny wkładany w pracę gdyż wzrost napięcia mięśni w czasie pracy powoduje wzrost przenoszenia drgań na ciało.

Rezonas mechaniczny
Drgania o częstotliwości do 20 Hz człowiek odczuwa jako wibracje a powyżej 20 Hz jako wibracje i dźwięki. Przekazywane są do organizmu człowieka przez części ciała mające bezpośredni kontakt z drgającym obiektem. W zależności od sposobu i zasięgu i występują w postaci drgań miejscowych albo drgań ogólnych.

Drgania miejscowe to drgania mechaniczne działające na organizm człowieka, przenoszone przez oddzielne części ciała, np. bezpośrednio przez kończyny górne.
Przykładem maszyn, urządzeń i narzędzi będących  źródłem drgań miejscowych są:
  • ręczne narzędzia o napędzie pneumatycznym, hydraulicznym lub elektrycznym (młotki pneumatyczne, ubijaki mas formierskich i betonu, nitowniki, wiertarki udarowe, klucze udarowe itp.),
  • ręczne narzędzia obrotowe o napędzie elektrycznym lub spalinowym (wiertarki, szlifierki, piły łańcuchowe itp.),
  • dźwignie sterujące maszyn i pojazdów obsługiwane rękami,
  • źródła technologiczne (np. obrabiane elementy trzymane w dłoniach lub prowadzone ręką przy procesach szlifowania, gładzenia, polerowania itp.).
Drgania ogólne działają na cały organizm człowieka i są przekazywane głównie przez stopy, miednicę, plecy lub boki.
Przykładem maszyn, urządzeń i narzędzi będących  źródłem drgań miejscowych są:
  • maszyny oraz urządzenia stacjonarne, przenośne lub przewoźne, które wprawiają w drgania podłoże, na którym stoi operator,
  • podłogi, podesty, pomosty w halach produkcyjnych i innych pomieszczeniach, na których zlokalizowane są stanowiska pracy,
  • platformy drgające,
  • siedziska i podłogi środków transportu (samochodów, ciągników, autobusów, tramwajów, oraz pojazdów kolejowych, czy samolotów),
  • siedziska i podłogi maszyn budowlanych (np. do robót ziemnych, fundamentowania, zagęszczania gruntów).
Najsilniejsze skutki oddziaływania wibracji występują przy częstotliwościach do 35 Hz. W zakresie 2-20 Hz mogą wystąpić problemy z oddychaniem, ból w klatce piersiowej i jamie brzusznej, mimowolne skurcze mięśni, drgania szczęki, zawroty głowy, parcie na mocz, wzrost napięcia mięśniowego.
Spowalnia też reagowanie na bodźce świetlne i dźwiękowe oraz zmniejsza się ostrości widzenia.

Po 3-4 latach pracy pojawiają się pierwsze symptomy choroby wibracyjnej, której przebieg można podzielić na dwa etapy:
  • Pierwszy,  kiedy zmiany są odwracalne. Występują wówczas zaburzenia czucia końców palców oraz coraz częstsze bóle rąk, zmiany w układzie nerwowym prowadzące do nerwicy, zaburzeń snu i osłabienia pamięci oraz  osłabienie całego organizmu.
  • Drugi, kiedy zwykle nie ma już szans na pełne wyleczenie choroby. Występują wówczas zaburzenia naczyniowe, czego objawem są napadowe skurcze naczyń włoskowatych, głównie po nagłym kontakcie rąk z zimnem, zaburzenia czynności wielu narządów, silne bóle głowy i klatki piersiowej, niedokrwienie i zaburzenia czynności mózgu i serca, prowadzące zmian morfologicznych.
Zgodnie z Kodeksem pracy na wszystkich stanowiskach pracy należy przeprowadzić działania polegające na ograniczaniu bądź eliminacji ryzyka zawodowego wynikającego z narażenia na czynniki szkodliwe. Oceniając ryzyko zawodowe związane z narażeniem pracowników na drgania mechaniczne należy uwzględnić między innymi:
  • poziom i rodzaj narażenia na drgania mechaniczne i powtarzające się wstrząsy,
  • czas trwania narażenia,
  • wartości największych dopuszczalnych natężeń (NDN), znajdujące się w Rozporządzeniu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 czerwca 2018 roku w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. 2018 poz. 1286),
  • wartości progów działania, po przekroczeniu których pracodawca jest zobowiązany podjąć działania mające na celu ograniczenie ryzyka zawodowego, znajdujące się w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 5 sierpnia 2005 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne (Dz.U. 2005 nr 157 poz. 1318),
  • skutki dla zdrowia i bezpieczeństwa pracowników,
  • informacje dotyczące poziomu emisji drgań mechanicznych, dostarczanych przez producenta środków pracy,
  • informacje uzyskanych w wyniku profilaktycznych badań lekarskich pracowników,
  • odczyty wskazań aparatury kontrolno-pomiarowej,
  • wpływ niskich temperatur i zwiększonej wilgotności na pracowników narażonych na działanie drgań mechanicznych.
Obowiązek dokonywania badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy spoczywa na pracodawcy, który przeprowadza je na swój koszt. Ich wyniki należy rejestrować i przechowywać oraz udostępniać pracownikom.
Na podstawie uzyskanych wyników, podejmuje się środki zapobiegające skutkom narażenia na drgania.

Środki ochrony zbiorowej:
  • usuwanie luzów między częściami maszyn,
  • ich prawidłowe montowanie i mocowanie do podłoża,
  • stosowanie materiałów izolacyjnych takich jak maty i podkładki pochłaniających drgania,
  • antywibracyjne siedzenia, podłogi, kierownice i dobrej jakości opony w pojazdach,
  • uchwyty antywibracyjne.
podkładki i amortyzatory podkładki i amortyzatory podkładki i amortyzatory
Podkłady i resory antywibracyjne Podkłady i amortyzatory antywibracyjne Antywibracyjne resory i amortyzatory
maty antywibracyjne uchwyt antywibracyjny amortyzowane siedzisko w samochodzie ciężarowym
Mata antywibracyjna Uchwyty antywibracyjne Amortyzowane siedzisko / fotel w samochodzie ciężarowym

Środki ochrony indywidualnej:
- rękawice antywibracyjne,
- obuwie antywibracyjne.

rękawice antywibracyjne rękawice antywibracyjne buty antywibracyjne
Rękawice antywibracyjne Rękawice antywibracyjne Buty antywibracyjne

Środki organizacyjne:
  • przyjmowanie prawidłowej postawy w trakcie wykonywanej pracy,
  • ograniczenie czasu ekspozycji na drgania poprzez skrócenie czasu pracy np. do 2/3 trwania zmiany roboczej, lub wprowadzanie przerw w pracy, przykładowo 10 minut po każdej godzinie pracy.

Skontaktuj się z nami

BEZPŁATNY TEST - zamów wybrane szkolenie